Ecologische ontwerpmiddelen
Ecologische ontwerpmiddelen zijn specifiek inzetbaar voor de versterking van de ecologische kwaliteit en de verzachting/voorkoming van negatieve effecten op de ecologische kwaliteit van de wegomgeving. Deze middelen kunnen worden onderverdeeld in:
- aanpassingen kunstwerken;
- rasters en geleidewanden;
- beheersmaatregelen.
Bij het opstarten van het ontwerpproces moeten direct de mogelijkheden tot realisering van ecologische ontwerpmiddelen worden meegenomen. Zowel binnen het dwarsprofiel als daarbuiten zal hiervoor bij aangetoonde noodzaak ruimte moeten worden gereserveerd. Voor het ontwikkelen van ecologische kwaliteit is de keuze van de beplanting mede van belang in relatie tot de bermvegetatie.
Aanpassingen kunstwerken
Bij kunstwerken gaat het om (veelal kleine) aanpassingen van het ontwerp, zodat deze ook voor (bepaalde) diersoorten kunnen worden gebruikt. Het gaat dan bijvoorbeeld om het plaatsen van een speciale duiker bij de kruising van de gebiedsontsluitingsweg met een waterloop of het aanbrengen van een looprichel of bermstrook op een (vaste) brug.
Rasters en geleidewanden
Onder dit type ontwerpmiddel vallen onder andere afrasteringen met hekken, hagen en stobbenwallen. Deze middelen zijn bedoeld om (grotere) faunasoorten ervan te weerhouden de weg zomaar over te steken. Tevens kunnen beplantingen als hagen en stobbenwallen dieren geleiden om zich langs de weg te verplaatsen.
Beheersmaatregelen
Deze maatregelen zijn veelal gericht op het behouden of ontwikkelen van een waardevolle vegetatie in de berm of bermsloot. De mogelijkheden hiervoor worden sterk bepaald door plaatselijke factoren als bodemtype, voedselrijkdom en waterhuishouding. Op basis van deze factoren (en andere overwegingen als kansrijkheid en mogelijkheden van het onderhoudsregiem) kunnen bijvoorbeeld bermdoeltypen worden opgesteld, waarnaar met de inrichting en onderhoud van de berm gestreefd wordt. In 1996 is een leidraad opgesteld voor de ‘Aanleg en Ontwikkeling van Natuurrijke Wegbermen’.
In het dwarsprofiel moet waar nodig ruimte worden gereserveerd voor de ecologische ontwerpmiddelen. Beheersmaatregelen komen pas na de realisatie van de weg aan de orde. Voor het ontwikkelen van ecologische kwaliteiten is echter ook de keuze van de beplanting belangrijk. Dit komt in de laatste fase van het ontwerpproces aan de orde.