7. Onderzoek naar buurtbeheer
Aanleiding
Afwegingen over beheer
Over het algemeen zijn mensen prima in staat om afwegingen over beheer te maken. Investeren in preventieve gezondheidszorg is bijvoorbeeld de gewoonste zaak van de wereld. De reden hiervoor is simpel: de kosten (uitgaven voor preventieve gezondheidszorg) wegen op tegen de baten (vermeden uitgaven voor ingrijpende operaties achteraf). Ook worden persoonlijke spullen, zoals auto’s of kozijnen, nog altijd vaker onderhouden dan vernieuwd: de baten wegen op tegen de kosten.
Afwegingen maken over beheer van de openbare ruimte is minder eenvoudig. De kosten zijn vaak wel inzichtelijk, maar de baten niet. Ze liggen veel meer verspreid. Mogelijk geldt bij het beheer van de openbare ruimte hetzelfde als bij persoonlijke zorg. Preventieve zorg voor de buurt (beheer) is goedkoper dan dure operaties achteraf (sloop/nieuwbouw). Dat is alleen inzichtelijk als ook de baten in de afweging meegenomen worden.
Maatschappelijke kosten-batenanalyse
Een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) kan beslissingen over beheer ondersteunen. De afgelopen tien jaar is de MKBA steeds verder verankerd in besluitvorming van het Rijk, provincies en in toenemende mate waterschappen en gemeenten. Ook is het gelukt om steeds meer baten te berekenen in de MKBA doordat er nieuwe batenkengetallen bijkomen. Inmiddels zijn veel projecten geëvalueerd met een MKBA. Ook de moeilijk te kwantificeren baten, zoals de baten van natuur en water zijn berekend. Vaak bleken zij te zorgen voor een positief kosten-batensaldo.
Buurtbeheer
Onder buurtbeheer wordt verstaan maatregelen die op de lange termijn de kwaliteit (onderhoud, inrichting en sociaal) van de buurt in standhouden voor de buurt (bewoners, recreanten, werknemers). Andere termen voor buurtbeheer zijn buurtregie of buurtmanagement.
In tabel 3 staan voorbeelden van beheermaatregelen, kwaliteitsveranderingen en baten.
Tabel 3. Beheermaatregelen, kwaliteitsveranderingen en baten
| Beheermaatregelen | Kwaliteitsveranderingen | Baten |
| - cursus groenbeheer volgen (gemeente) - herinrichten openbare ruimte (gemeente) - stimuleren ontmoetingen (corporatie) - communicatietraining geven (gemeente) | - onderhoudskwaliteit groen - inrichtingskwaliteit - sociaal vertrouwen - communicatiecapaciteit | - woongenotwaarde (bewoners) - vermeden leegstandkosten (pandeigenaren) - vermeden delictkosten (bewoners en politie) - recreatieve belevingswaarde (recreanten) |
Doel en doelgroep
Het doel van deze publicatie is gemeenten kennis te bieden over de maatschappelijke baten van het beheer van de openbare ruimte zodat deze meegenomen kunnen worden in de MKBA. Met deze kennis kunnen buurtbeheersmaatregelen objectief worden afgewogen. Hiervoor moesten allereerst batenkengetallen voor beheer worden afgeleid.
De doelgroep is iedereen die een belang heeft bij de openbare ruimte of hiervoor verantwoordelijk is. Dit zijn beheerders, ontwerpers, beleidsmakers, gebiedsmanagers, bestuurders, maar ook private partijen zoals woningcorporaties en vastgoedbeheerders.
Toepassing van de publicatie
De batenkengetallen uit deze publicatie kunnen worden gebruikt bij:
De batenkengetallen uit deze publicatie kunnen worden gebruikt bij:
- het opsporen van beheermaatregelen vanuit de baten;
- het becijferen van beheerbaten en het afwegen in een MKBA;
- het optimaliseren: prioriteren van de onderhoud, inrichting- en sociale maatregelen op basis van het meest gunstige saldo;
- financiële onderhandelingen: wie zijn de batenhouders, hoe groot zijn hun baten en hoe kunnen zij aangesproken worden om mee te doen.
In samenhang met deze publicatie is een meetlat inrichtingskwaliteit voor de openbare ruimte ontwikkeld (zie het deel ‘Meetlat inrichtingskwaliteit van de openbare ruimte’). Deze meetlat kan worden gebruikt bij het meten en aanpassen van de inrichtingskwaliteit van de buitenruimte aan de veranderende behoeften van de gebruikers. Samen met de ‘Kwaliteitscatalogus openbare ruimte’ [49] en de kostenkengetallen voor het beheer van de openbare ruimte, vormen deze publicaties een hulpmiddel dat afwegingen over buurtbeheer onderbouwt.
Aanpak
Omdat de baten van beheer tot nu toe onbekend waren, zijn deze binnen dit onderzoek afgeleid. Door circa 200 buurten met elkaar te vergelijken door heel Nederland is nagegaan of buurten met hoge buurtkwaliteiten ook hoge baten hebben. Door een groot aantal buurten op te nemen is het toeval zo veel mogelijk uitgesloten.
De gegevens over buurtkwaliteiten en baten komen uit diverse databases. Als uit de statistische regressieanalyse bleek dat de verhoging van een buurtkwaliteit tot hogere baten leidde, is de omvang van de stijging uitgedrukt in een batenkengetal. Met deze kengetallen (ervaringscijfers) kunnen de baten van buurtkwaliteiten in toekomstige MKBA’s berekend worden. Een aantal batenkengetallen zijn ter illustratie toegepast in een fictieve, maar wel realistische, MKBA.
Gebruikte databases
- Wijk en Buurtgegevens (Centraal Bureau Statistiek) [d3],
- WoonWM (ministerie I&M) [d5, d6],
- Politiemonitor Bevolking (ministerie BZK) [d1],
- Continu Vrijetijdsonderzoek (ministerie EL&I) [d8],
- Onderhoudkwaliteit databases van diverse gemeenten (CROW/Witteveen+Bos) [d9]
- Meting Inrichtingskwaliteit Buitenruimte (CROW/ Witteveen+Bos) [d7].
Dit onderzoek is begeleidt door CROW en diverse gemeenten. Zij hebben onder andere meegedacht met het opstellen van het buurtmodel. De gemeenten Harder- wijk en Arnhem hebben meegeholpen om de meetlat voor de inrichtingskwaliteit op te stellen en de metingen te begeleiden.