16 Bermobjecten: borden, bakens, paaltjes, enzovoort

Objecten in de berm
In de berm staan diverse objecten die de weggebruiker informeren, ondersteunen en geleiden.
Het gaat daarbij onder andere om:

• bebording: verkeersborden die het verkeer op de weg regelen
• bewegwijzering: borden die plaatsnamen en andere locaties aangeven
• bebakening: paaltjes en dergelijke die het verloop van de weg accentueren
• hectometrering: locatieaanduiding op de weg, elke 100 meter een bordje
• geleiding: constructies die ervoor zorgen dat de weggebruiker op het juiste weggedeelte blijft

Markering hoort niet in dit rijtje thuis. Markering bestaat uit lijnen en symbolen op het wegdek en bevindt zich niet in de berm. Het onderwerp geleiding komt aan de orde in de factsheet Geleidecontructies en geleiding.

Plaatsing in het algemeen
Belangrijke aandachtspunten die gelden bij de plaatsing van alle bovengenoemde objecten zijn:

• uniformiteit, continuïteit, leesbaarheid, begrijpelijkheid en geloofwaardigheid
• goede afstemming tussen de verschillende wegbeheerders, in het kader van de uniformiteit en continuïteit
• er mag geen afscherming plaatsvinden door bijvoorbeeld begroeiing, bij aanplant en beheer van groen moet hier rekening mee worden gehouden
• let op in de ondergrond aanwezige kabels en leidingen (zie factsheet Kabels en leidingen)

Technische en specifieke aandachtspunten
Hieronder worden enkele meer technische en specifieke aandachtspunten genoemd.

Bebording en bewegwijzering:

• de afstand tussen het verkeersbord en de kant van de rijbaan bedraagt minimaal 0,6 meter binnen de bebouwde kom en minimaal 1,80 meter buiten de bebouwde kom (Uitvoeringsvoorschriften BABW: [ link ] ), ook de hoogtes van de borden zijn wettelijk vastgelegd
• verplichte borden moeten aan de rechterzijde van de weg worden geplaatst
• borden en wegwijzers zijn bevestigd aan masten of (fles)palen
• flespalen en masten worden direct in de grond geplaatst (met ankers)
• portalen en uithouders van wegwijzers hebben een zwaardere constructie vanwege een hogere (wind)belasting en dienen goed in de ondergrond te worden gefundeerd

Bebakening:

• bebakening wordt met name buiten de bebouwde kom toegepast, voorbeelden zijn reflectorpaaltjes, bochtschilden, hoogtewaarschuwingen, hekjes, bebakening van vluchtwegen en vluchthavens, ritsborden, zwart-witte zuilen en hectometerborden
• functie, uitvoeringswijze en plaatsing van bebakening is vastgelegd in CROW-richtlijnen (zie literatuurlijst)

Minder in de berm
Goed wegontwerp voorkomt een grote hoeveelheid aan (waarschuwings)borden. Natuurlijk sturen en self-explaining roads dragen hieraan bij (zie factsheet Natuurlijk sturen). In bijzondere situaties kan ook gekozen worden voor een inrichting volgens het principe van shared space.

Bij bestaande wegen is het van belang kritisch te kijken of de weg kan worden ingericht met minder elementen, zonder dat dit ten koste gaat van de verkeersveiligheid en de doorstroming. Vaak zijn veel borden overbodig en is sanering mogelijk (zie factsheet Visuele vervuiling).

De belasting van de berm kan ook worden beperkt door bebording en bewegwijzering zo veel mogelijk te bevestigen op combinatiemasten en daarbij ook verkeersregelinstallaties (VRI’s) en lichtmasten te betrekken (zie factsheet Openbare verlichting en verkeersregelinstallaties). Dit geeft een rustiger beeld, zorgt voor minder obstakels in de berm en is gemakkelijker bij het beheer. Aandachtspunt hierbij is dat de weggebruiker niet te veel informatie in een keer krijgt.

• Beheer en onderhoud
  De plaatsing van borden, wegwijzers, bakens, paaltjes en dergelijke heeft consequenties voor het beheer van de berm. De objecten moeten zichtbaar zijn/blijven en de aanwezigheid ervan maakt het maaien van de berm arbeidsintensiever. Vooraf afstemming met Beheer en onderhoud is daarom van belang.
  
  
• Obstakels
  Een mast in de berm kan voor de weggebruiker een gevaarlijk obstakel vormen als deze van de rijbaan raakt (zie factsheet Obstakelvrije zone en factsheet Botsvriendelijke masten).

• Nieuwe technieken
  Navigatiesystemen veranderen de functie van de bewegwijzering van routegeleiding naar referentie/oriëntatie (‘waar ben ik?’). De verwachting is dat het areaal aan borden/wegwijzers hierdoor in de toekomst afneemt en de berm minder wordt belast.
  
  
• Hergebruik = duurzaam
  Minder wegkantmeubilair in de berm maakt het beheer van bermen eenvoudiger, hergebruik van de borden elders maakt het werk duurzamer.

Fietswegwijzer in de berm

Reflectorpaaltje en hectometerbord in de berm van een gebiedsontsluitingsweg.

Hectometerbordje langs de A2.

Lichtmast gecombineerd met drie verkeersborden. Volgens de wet mogen dit er maximaal twee zijn. Hier krijgt de weggebruiker te veel informatie in één keer.

Hectometerbord N795.
(Foto: Olga van de Veer, provincie Gelderland)

Voor meer informatie zie de Literatuurlijst.