Heeft u vragen? U kunt ons ook bellen op tel: 0318-695315

Alles over wegbermen
Deze tekst is gepubliceerd op 23-03-16

4 Ontwerp wegbermen algemeen

Verkeerstechnische ontwerpaspecten bij bermen: algemene verkeerskundige eisen, Duurzaam Veilig en wegcategorisering

Illustratie

Basisinformatie

Algemene verkeerskundige eisen
Er zijn een aantal eisen die vrijwel altijd gelden bij het ontwerp en de inrichting van bermen. Het maakt daarbij niet/weinig uit wat voor type weg het is. Deze eisen hebben te maken met de verkeerskundige functies van de berm.

Het gaat daarbij om de volgende zaken:

  • de berm moet voldoende draagkracht hebben
  • de berm mag binnen de obstakelvrije zone geen obstakels bevatten
  • de berm moet voldoende stroef zijn
  • de berm biedt ruimte voor:
    • kabels, leidingen, lichtmasten, bewegwijzering en ander wegmeubilair
    • het ‘opvangen’ van voertuigen die om welke reden dan ook van de rijbaan raken
    • het kunnen uitvoeren van onderhoudswerkzaamheden
    • de opvang en/of afvoer van hemelwater
Buiten de bebouwde kom biedt de berm tevens ruimte voor voertuigen die tijdelijk niet meer aan het verkeer kunnen deelnemen (bergingsruimte).

Duurzaam veilig
Duurzaam Veilig is een integrale benadering van het verkeerssysteem: mens, voertuig en weg. Weg en voertuig moeten aansluiten bij wat de mens kan en moeten bescherming bieden. De mens bepaalt de maat der dingen, waarbij wordt uitgegaan van een feilbare weggebruiker. Het voorkomen van verkeersonveiligheid staat centraal.

Duurzaam Veilig is gebaseerd op vijf principes:

  • functionaliteit van wegen
  • homogeniteit van massa en/of snelheden en richting
  • herkenbaarheid van de vormgeving en voorspelbaarheid van wegverloop en gedrag van weggebruikers
  • vergevingsgezindheid van de omgeving en van weggebruikers onderling
  • statusonderkenning door de verkeersdeelnemer

Wegcategorieën
Vanuit Duurzaam Veilig worden drie wegcategorieën onderscheiden:

  • Erftoegangsweg (ETW)
    • Functie: wegen waaraan wordt gewoond en geleefd, bedoeld voor het toegankelijk maken van erven en percelen.
    • Weggebruikers: voetgangers, motorvoertuigen, (brom)fietsen en overige voertuigen.
    • Ontwerp: gericht op lage snelheid en benodigde manoeuvreerruimte.
    • Maximumsnelheid: binnen bebouwde kom 30 km/h, buiten bebouwde kom 60 km/h.

  • Gebiedsontsluitingsweg (GOW)
    • Functie: verbindende schakel tussen erftoegangsweg en stroomweg. Op de wegvakken is de doorstroming het belangrijkst, op kruispunten vindt de uitwisseling van verkeer plaats.
    • Weggebruikers: voetgangers, motorvoertuigen, (brom)fietsen en overige voertuigen.
    • Ontwerp: scheiding tussen langzame en snelle vervoerswijzen, dus tussen voetgangers en fietsers versus motor, auto, bus, bestel- en vrachtauto.
    • Maximumsnelheid: binnen bebouwde kom 50 of 70 km/h, buiten bebouwde kom 80 km/h.

  • Stroomweg (SW)
    • Functie: het overbruggen van grote afstanden, doorstroming belangrijk op wegvakken en kruispunten.
    • Weggebruikers: alleen snelle voertuigen zoals motor, auto, bus, bestel- en vrachtauto.
    • Ontwerp: overzichtelijke omgeving met weinig verstorende invloeden, er zijn geen conflicten met tegemoetkomend verkeer of langzaam verkeer.
    • Maximumsnelheid: regionale stroomweg of autoweg 100 km/h, nationale stroomweg of autosnelweg 100 km/h, 120 km/h of 130 km/h.

Los van deze drie wegcategorieën zijn er de (brom)fietspaden. Deze kunnen worden onderverdeeld in solitaire (brom)fietspaden en vrijliggende (brom)fietspaden (zie factsheet Bermen langs (solitaire) fietspaden).

Ontwerp – basiskenmerken
Alle wegbeheerders in Nederland hebben voor hun wegen een categoriseringsplan opgesteld. Dit houdt in dat van alle wegen is bepaald tot welke categorie zij behoren. Per wegcategorie zijn basiskenmerken gedefinieerd. Een basiskenmerk is een ontwerpelement dat altijd of juist nooit in het wegontwerp (of kruispuntontwerp) aanwezig moet zijn. Het bevordert de herkenbaarheid en het veilig functioneren van de weg of het kruispunt. De wegbeheerders hebben afgesproken deze basiskenmerken toe te passen.

Per wegcategorie is een ideale en minimale inrichting gedefinieerd. In de richtlijnen voor het ontwerp van wegen zijn deze basiskenmerken verder uitgewerkt in onder andere maatvoering. Ook voor het ontwerp en de inrichting van bermen zijn de wegcategorieën en basiskenmerken van belang. Een goed ontworpen en ingerichte berm draagt immers bij aan de veiligheid van de weg.

Samenhang
Aandachtspunten

  • Integraal ontwerpen
    Verkeerskundige aspecten bepalen mede het ontwerp en de inrichting van de bermen. Andere zaken die een rol spelen zijn onder andere de zorg voor ruimtelijke kwaliteit, groen en het milieu. Uiteindelijk gaat het om een integraal ontwerp, waarbij een zorgvuldige afweging is gemaakt tussen relevante factoren (zie factsheet Integraal werken aan wegbermen).

  • Beheer en onderhoud
    Bij elk ontwerp dient men zich te realiseren dat de weg en de berm beheerd moeten worden. Overleg met de vakdiscipline Beheer en onderhoud is dan ook noodzakelijk. Zo dient bijvoorbeeld geplaatste bebakening goed zichtbaar te blijven (zie factsheet Bermobjecten: borden, bakens, paaltjes, enzovoort en factsheet Groenbeheer).

  • Ontwerpvrijheid
    Er is veel vastgelegd op ontwerpgebied. Toch is er binnen de vastgelegde ontwerpkaders nog altijd veel vrijheid om een ontwerp te maken waar andere vakdisciplines als landschapsarchitectuur en stedenbouw achter staan. Dit biedt vele kansen. Juist de berm kan deze vakdisciplines bij elkaar brengen. Zoek elkaar op en ga met elkaar hierover in gesprek.

  • Zicht
    Bij het ontwerpen en inrichten van de berm is zicht een belangrijk aandachtspunt. De weggebruiker dient voldoende zicht te hebben op bijvoorbeeld zijwegen. Ook voor een weggebruiker die vanaf een erf of zijweg op de weg komt, is goed zicht belangrijk.
Afbeeldingen

De drie wegcategorieën.
Bij ‘Stroomfunctie’ is de maximumsnelheid 130 km/h erbij gekomen.

Voorbeeld Wibautstraat Amsterdam.
Bij de herinrichting van deze weg hebben verkeerskundigen en stedenbouwkundigen nauw samengewerkt. De berm is een belangrijk aspect van het ontwerp.

Meer informatie

Meer informatie over Duurzaam Veilig, wegcategorisering en basiskenmerken is te vinden op de website van de SWOV en in diverse publicaties en online kennismodules van CROW.

Voor meer informatie zie de Literatuurlijst.