E-Bodemas, ketelzand

E­-Bodemas is een bruin tot zwart gekleurd materiaal dat bestaat uit ‘zware’ asdeeltjes die worden gevormd tijdens het verbrandingsproces van poederkoolgestookte elektriciteitscentrales. Bodemas kan worden beschouwd als gebrande, gedehydrateerde klei die vrijkomt tijdens de verbranding van in de kolen aanwezige kleimineralen en sulfiden uit de pyrietgroep. Het verbrandingsproces vindt plaats bij temperaturen die liggen tussen de 1.300 en 1.600 °C. Tijdens dit proces ontstaan zowel gasvormige producten met daarin verdeelde (vaste) vliegasdeeltjes als vaste verbrandingsproducten. Laatstgenoemde materialen bestaan deels uit gesinterde en deels uit gesmolten fijne as. Door hun gewicht vallen zij door een open rooster in een met water gevulde opvangbak. Na dit deelproces wordt het materiaal met behulp van water naar een bassin getransporteerd waar het materiaal bezinkt. Het zo verkregen product bestaat uit rond en/of hoekig, over het algemeen poreus, korrelvormig materiaal dat bekend staan onder de naam bodemas (ook wel ketelzand genoemd). De maximale korrels zijn in het algemeen kleiner dan 16 mm, terwijl de gemiddelde korreldiameter ongeveer 1 mm bedraagt.

De eigenschappen van bodemassen kunnen worden beïnvloed door een aantal ‘variabelen’ zoals herkomst kolen, maal- en mengproces van de poederkool, stooktechniek en transportwijze van de bodemassen. Dit kan resulteren in een grote spreiding in eigenschappen. Uit berekende standaardafwijkingen bij de bepaling van de chemische samenstelling van diverse bodemassen is echter gebleken dat de chemische eigenschappen over het algemeen weinig verschillen. Ten aanzien van het chemisch karakter is vastgesteld dat bodemassen hoofdzakelijk bestaan uit SiO₂ (circa 58 procent (m/m)), Al₂O₃ (circa 28 procent (m/m)) en Fe₂O₃ (circa 7 procent (m/m)). Ongeveer 98 procent (m/m) van het materiaal is onoplosbaar in zuur. In verhouding tot jonge Nederlandse zee- en rivierklei is sprake van een licht verhoogd gehalte aan metalen en metalloïden.

Bodemas combineert een aantal eigenschappen in zich (licht en draagkrachtig), die er onder meer toe hebben geleid dat het product wordt toegepast in ophogingen in zettingsgevoelige gebieden bij het dempen van sloten en als werkvloer voor verhardingsconstructies. Bij de uitvoering moet rekening gehouden worden met de verbrijzelingsgevoeligheid.