V.9 Doorrijhoogte, wortelopdruk en takvrije zone
De knelpunten ‘wortelopdruk van verhardingen’ en ‘onvoldoende doorrijhoogte’ (te laag hangende takken) zijn geen onderdeel van deze richtlijn, omdat ze beide vallen onder de verantwoordelijkheid van de wegbeheerder. Bij schade door wortelopdruk of een te laag hangende tak is de wegbeheerder aansprakelijk, waarmee deze schade buiten de zorgplicht van de boomeigenaar valt.
Wel wordt geadviseerd om inspecties tussen de wegbeheerder en de boombeheerder af te stemmen op deze punten. In het geval dat de boombeheerder dezelfde instantie is als de wegbeheerder, valt de verantwoordelijkheid voor het beheer van de boom samen met de verantwoordelijkheid voor het beheer van de weg. Het is ook mogelijk dat de vrije doorgang op een openbare weg wordt belemmerd door een boom in particulier eigendom. In beide gevallen wordt de wegbeheerder geadviseerd om beleid te voeren ten aanzien van de eisen die hij stelt aan boombeheerders. Een wegbeheerder mag verlangen dat een boom tijdig gesnoeid wordt om de vrije doorgang boven een openbare weg niet in het geding te brengen.
De wegbeheerder is verantwoordelijk voor de zorg aan de weg. Bestuurders mogen erop vertrouwen dat een weg zodanig beheerd wordt dat zij daar op normale wijze vrije doorgang kunnen genieten. Een normale wijze is datgene wat als algemeen aanvaardbaar wordt beschouwd. De wegbeheerder wordt geacht duidelijke markeringen aan te brengen als een normaal gebruik van de weg niet mogelijk is.
De bestuurder draagt zelf de verantwoordelijkheid om obstakels tijdig waar te nemen en daar zo nodig voor te stoppen of uit te wijken. Een belangrijke vraag is daardoor of een obstakel redelijkerwijs op tijd waar te nemen is om deze zonder andere weggebruikers in gevaar te brengen te mijden.
Veel gemeentes en provincies zijn wegbeheerder en tevens boomeigenaar. Vanuit hun rol als wegbeheerder doen zij er verstandig aan om nadere eisen te stellen aan boomeigenaren. Aan zichzelf dus, maar ook aan particulieren waarvan de bomen grenzen aan de openbare weg. Een wegbeheerder zal ten behoeve van de vrije doorrijhoogte onder bomen vaak dezelfde maatstaf aanhouden als voor viaducten of andere bouwwerken. Het profiel van vrije ruimte voor wegen is 4,5 meter, voor fietspaden 2,5 meter.
Wortelopdruk in de visuele weginspectie
Een boomeigenaar is in beginsel niet gehouden te (laten) onderzoeken wat zich ondergronds afspeelt. In bepaalde gevallen kan de boomeigenaar echter wel aansprakelijk gehouden worden voor schade die wordt veroorzaakt door boomwortels. Hiervan is bijvoorbeeld sprake wanneer de boomeigenaar op de hoogte is van de aanwezigheid van boomwortels die overlast of schade (dreigen te) veroorzaken, maar nalaat om naar aanleiding hiervan maatregelen te treffen. Hierbij kan worden gedacht aan het ingroeien van wortels op een particulier perceel of in een rioolstelsel.
De CROW publicaties 147 ‘Wegbeheer 2011’ en 146a ‘Handboek visuele inspectie 2011’ en het handboek visuele inspectie beschrijven methoden voor het meten en beoordelen van oneffenheden in het wegdek. Deze oneffenheden kunnen verschillende oorzaken hebben, waaronder wortelopdruk. De inspectie voor wortelopdruk wordt daarmee tot het domein van de wegbeheerder gerekend.
De rechterlijke macht deelt deze zienswijze. De strafrechter in Utrecht hield in 2012 de gemeente Stichtse Vecht als wegbeheerder verantwoordelijk voor dood door schuld nadat twee motorrijders dodelijk waren verongelukt door grote oneffenheden in het wegdek (LJN: BX9622 / LJN: BY5595). Deze oneffenheden in het wegdek werden veroorzaakt door wortelopdruk. De wegbeheerder werd geheel verantwoordelijk gehouden voor de staat van de weg, ook al was de oorzaak voor de gebreken aan het wegdek te wijten aan wortelopdruk. De gemeente is strafrechtelijk vervolgd.
Takvrije zone bij elektriciteitsmasten, gebouwen en installaties
Behalve vrije doorrijhoogte moeten bomen ook tijdig gesnoeid worden ter voorkoming van hinder voor elektriciteitsmasten, gebouwen en installaties. CROW rekent dit tot regulier boombeheer. Hiervoor is geen standaardisatie.