Schade door wortelgroei in de wegconstructie
Beschrijving
Wortelgroei in de wegconstructie kan een aantal ongewenste gevolgen hebben zoals:
Alle genoemde beschadigingen vragen onderhoudsmaatregelen om aan de vereiste vlakheid te kunnen voldoen, en kunnen zelfs tot voortijdig grootschalig wegonderhoud leiden.
- opdruk van de verharding en kantopsluiting;
- verlies aan draagkracht van de wegconstructie;
- verzakking van de verharding.
Naarmate boomwortels dikker worden, drukken ze de verharding of kantopsluiting omhoog of opzij. Hierdoor ontstaan oneffenheden en scheuren, waardoor de vlakheid niet meer aan de norm voldoet. Deze oneffenheden kunnen ertoe leiden dat de oppervlakkige afstroming van regenwater moeilijker verloopt. Dat kan leiden tot plasvorming, maar ook tot afstroming in een ongewenste richting. Deze situatie kan bovendien snel verergeren omdat de oppervlakkige wortels door de verkeersdruk beschadigen en extra verdikken door wondweefsel. Wortelopdruk komt vaak voor bij elementenverharding, maar zeker ook bij asfalt- en cement- betonverhardingen. Door wortelgroei in het zandbed of in de steenachtige fundering, kan lokaal verlies aan draagkracht ontstaan. Hierdoor vermindert de verdichting van de civieltechnische wegenbouwmaterialen. Uiteindelijk kunnen scheuren en oneffenheden in het verhardingsoppervlak ontstaan. Diepere wortelgroei – onder de fundering – veroorzaakt meestal weinig tot geen problemen (bijlage II.1.2).
Een verharding kan plaatselijk verzakken als de bodem eronder bestaat uit klei of veen waarin boomwortels zijn doorgedrongen. Deze nemen vocht op uit de grond, waardoor het volume van de grond afneemt (‘inklinken’).Alle genoemde beschadigingen vragen onderhoudsmaatregelen om aan de vereiste vlakheid te kunnen voldoen, en kunnen zelfs tot voortijdig grootschalig wegonderhoud leiden.
Oorzaken
De ongewenste wortelgroei in de wegconstructie wordt veroorzaakt door:
- onvoldoende afscherming van de wegconstructie;
- onvoldoende goed doorwortelbare ruimte voor de boom op de gewenste groeiplaats;
- onvoldoende afstand van de boom tot de wegconstructie.
- een verkeerde keuze van de boomsoort;
- onvoldoende inrichting van de groeiplaats van de boom (grootte, kwaliteit);
- veranderingen in de situatie na aanleg.
Om beter inzicht in de knelpunten en oplossingen te krijgen, is het van belang de achterliggende mechanismen goed te kennen, onder meer van wortelgroei (bijlagen I.1.1, I.1.2 en I.1.3, I.2.1, II.1.2 en II.1.4).
Mogelijke oplossingen
| Aanvullende maatregelen (eventueel in combinatie) | Aandachtspunten | |
| Bij gelijkblijvend profiel | ||
| Wortels verwijderen en wegconstructie herstellen § 5.1.3 | a verbetering van de groeiplaats van de boom of bomen § 5.4 | Wortelverwijdering zonder aanvullende maatregelen leidt vrijwel zeker tot terugkeer van het knelpunt na enkele jaren |
| b toepassing van wortelgeleiding of –wering § 5.3.1 | Goede groeiplaats alleen is geen garantie. Zonder b, c of d kan het knelpunt terugkeren (na langere tijd of in mindere mate). | |
| c verhardingsconstructie (deels) aanpassen - toepassing van bomenzand of bomengranulaat in fundering § 5.2.1, § 5.2.2 - groeiplaatsconstructie of sandwichconstructie § 5.2.3, § 5.2.4, § 5.2.5 | ||
| Boom aanpassen aan verharding door soort te vervangen Bijlagen I.1.1, II.1.4 | Indien nodig aanvullende maatregelen a, b en/of c | Soortkeuze afstemmen opbeschikbare doorwortelbare ruimte |
| Opties bij aanpassing profiel | ||
| Bomenrijvervangen met terugplaatsing van minder bomen | Indien nodig aanvullende maatregelen a, b en/of c | Minder bomen resulteert in een grotere groeiplaats per boom |
| Boom of bomenrij verplanten naar geschiktere locatie | Aanpassing van de locatie op basis van de ontwerpeisen | |
| Verharding aanpassen aan boom door uitbreiding van de onverharde boomspiegel | Grotere uitbreiding onverharde ruimte door aanleg groenstrook of wegversmalling | |
| Indien nodig aanvullende maatregelen a, b en/of c | ||
| Aanpassing van de locatie op basis van de ontwerpeisen en de aandachtspunten ‘samenvoegen’ Bijlage I, § 4.2 | ||
Voorbeelden van knelpunten
Schade door weggedrukte trottoirtegels
Wortelgroei vlak onder de asfaltlaag
Mogelijke oplossingen
Eenzijdig aanbrengen van wortelgeleiding buiten het plantgat
Verharding 'meestraten' met boomwortels als verkeersdrempel
Groeiplaatsconstructie
Wortels verwijderen en bestrating herstellen als tijdelijke, terugkerende maatregel