Soorten onzekerheden

De kern van het ramen is het voorspellen van de kosten die in de toekomst worden gerealiseerd. Omdat daarbij diverse onzekerheden spelen, komt het zelden voor dat de werkelijk gemaakte kosten gelijk zijn aan het vooraf geraamde bedrag. Om toch een goede voorspelling te kunnen doen, moeten die onzekerheden worden benoemd en zo goed mogelijk worden gekwantificeerd. In de raming wordt onderscheid gemaakt in beslisonzekerheden, normale onzekerheden en bijzondere gebeurtenissen die elk een eigen weerslag op de raming hebben.

Met het begrip ‘beslisonzekerheden’ worden de onzekerheden bedoeld die het gevolg zijn van de besluitvorming door de opdrachtgever. Er is onzekerheid of de juiste oplossing is gekozen en er wordt gekeken naar varianten. De ruimte die de eisen bieden, beïnvloedt deze onzekerheid. In feite vindt er een soort onderhandeling plaats over de scope, de daarmee samenhangende kosten en de bijbehorende bandbreedte. Beslisonzekerheden worden opgevangen door iedere variant apart te ramen, elk met een eigen scope. Wanneer er een voorkeur ontstaat voor een variant kan deze als referentie worden geduid met een bijbehorende referentieraming. De opdrachtgever beslist wat de referentie wordt als scope voor de volgende fases. Juist in deze fase zal de kostendeskundige op opportunisme en strategische misinterpretatie letten en de opdrachtgever hierop wijzen.

Onder reservering scopewijzigingen kan bij het bedrag van de referentieraming een reservering scopewijziging worden opgeteld, zodat er een budget ontstaat dat ruimte biedt voor scopewijzigingen (de opdrachtgever geeft bij de kostendeskundige aan welk bedrag hiervoor kan worden opgenomen). De reservering scopewijzigingen is niet bedoeld om kosten voor varianten op te nemen. Deze reservering zou beperkt moeten zijn. Als er sprake is van aanzienlijke scopewijzigingen dan is het beter om dit als een apart asset met bijbehorend budget te ramen.

Normale onzekerheden ontstaat door het ontbreken van informatie die nodig is om een adequate beschrijving te maken van het ontwerp, de situatie, het scenario, het systeem of de variabelen. De beschikbare informatie over hoeveelheden en prijzen bevat normale onzekerheden. Meestal wordt gerekend met de meest waarschijnlijke waarde (de T-waarde of topwaarde genoemd), maar daarbij zijn zowel afwijkingen naar boven als naar beneden mogelijk.
Deze afwijkingen worden bijvoorbeeld veroorzaakt doordat de situatie op de tekening niet overeenkomt met de werkelijkheid, door meetonnauwkeurigheden, door zettingen, door het gebruik van een digitaal terreinmodel, door het later inkopen van materialen of doordat er nog ruimte zit in de te kiezen oplossingen. De onnauwkeurigheden rond de gekozen frequenties, hoeveelheden en eenheidsprijzen kunnen worden aangegeven door middel van een spreiding (laagste en uiterste waarden, de L- en U-waarden).

Risico’s
Risico’s zijn ongewenste gebeurtenissen die kunnen optreden. Dergelijke gebeurtenissen, die negatieve gevolgen hebben voor (de ontwikkeling van) een asset, worden ook wel risico’s genoemd. Ze kunnen optreden gedurende alle bouw- en instandhoudingsfasen van een asset en hebben als belangrijk kenmerk dat ze wel óf niet kunnen optreden. De oorzaken kunnen wel degelijk in het verleden liggen. Risico’s kunnen met behulp van methodes als RISMAN, FMECA (gericht op instandhoudingsfase) of een Social Impact Assesment (SIA) inzichtelijk gemaakt worden.