Onkruidgroei op verhardingen

Onkruidwerende verhardingen en de inrichting van een duurzame openbare ruimte kunnen elkaar versterken. De duurzaamheid van de inrichting bestaat niet slechts uit het voorkómen van groeiplaatsen voor onkruid. Ook bijvoorbeeld de waterhuishouding van een wijk en het voorkómen van snelle slijtage van de verharding vanwege regulier of ongewenst gebruik hebben baat bij doordachte constructies.

Voordat de kwaliteit van de verharding aan de orde is, moet eerst duidelijk zijn welke factoren van belang zijn voor een goede kwaliteit van de openbare ruimte, waarvan verharding een onderdeel is:

Ontwerp
Het materiaalgebruik, de vormgeving en de maatvoering zijn voorbeelden van factoren die bepalen of de openbare ruimte een luxe of sobere, een stedelijke of meer natuurlijke uitstraling heeft en voor welke functies de ruimte bedoeld is. De technisch ontwerpers dragen zorg voor een inrichting die past bij de (beoogde) functie. Tot hun taak behoort het toepassen van onkruidwerende oplossingen.

Beheer
Bij het onderhoud kan onderscheid worden gemaakt in technische aspecten en verzorgingsaspecten. Technische aspecten hebben te maken met de mate waarin de ruimte heel is en dus veilig in gebruik. Tot de verzorgingsaspecten wordt gerekend het zorgen voor schone voorzieningen waaronder een onkruidvrije straat. De beheerders zijn verantwoordelijk voor de langdurige instandhouding van openbare ruimte.

Gebruik
Er zijn maatregelen nodig om het gebruik van de openbare ruimte in goede banen te leiden. De maatregelen variëren van handhaving tot het treffen van maatregelen om een bepaald (onvoorzien maar niet onwenselijk) gebruik van de ruimte mogelijk te maken. De beheerders hebben de taak om de mogelijke gevolgen van een veranderd gebruik te signaleren en oplossingen hiervoor te zoeken. Zij kunnen bijvoorbeeld constateren dat bepaalde verhardingen overbodig blijken te zijn en kunnen worden omgevormd.

Vaststaat dat onkruidgroei effect heeft op de kwaliteit van de verharding. Hierbij zijn drie aspecten van belang:

• de technische kwaliteit,
• de functionele kwaliteit en
• de esthetische of beeldkwaliteit.

De technische kwaliteit is in het geding als bijvoorbeeld de wortels van het onkruid de verharding uit elkaar drukken of als er zich ‘wortelpruiken’ onder de tegels vormen. De functionele kwaliteit is in het geding, als bijvoorbeeld de waterafvoer wordt belemmerd, randen voor het verkeer minder zichtbaar worden, of wandelaars een natte broek krijgen van door regen of dauw nat geworden en overhangend onkruid op de stoep. Onkruid kan verhardingen een slordig aanzien geven en daarmee de esthetische kwaliteit aantasten.

Na het verschijnen van CROW publicatie-119 ‘Ontwerpvoorbeelden onkruidwerende verhardingen’ in 1998 is de aandacht wat meer gevestigd op preventie van onkruidgroei. Beheerders gingen inzien dat de meerkosten op termijn opwogen tegen de jaarlijkse kosten van onkruidbestrijding. De publiciteit die werd gegeven aan de negatieve effecten van het gebruik van bestrijdingsmiddelen speelde ook een belangrijke rol. Zestien jaar na het verschijnen van CROW-publicatie 119 is het in veel gemeenten gemeengoed om verhardingen waar het autoverkeer geen toegang heeft en die slecht bereikbaar zijn voor onkruidbestrijdingsmachines, onkruidwerend aan te leggen. Beton- of asfaltprintverhardingen zijn vooral populair op rotondes, middenbermen en vluchtheuvels. Op pleinen kiest men vaker voor elementen met gebonden voegen. Innovaties bij gebiedsinrichting hebben geleid tot alternatieve oplossingen voor de verharde inrichting van de openbare ruimte.