Conclusies op hoofdlijnen

De belangrijkste conclusies van deze studie gaan over visie, proces en draagvlak, in feite de toverspreuk voor het succesvol uitvoeren van plannen. Voordat we de conclusies presenteren, dient op deze plaats een aantal opmerkingen te worden gemaakt.

Uitgangspunt
Bereikbaarheid (en parkeren) is een van de vele factoren die de aantrekkelijkheid van een winkelgebied bepalen.

Doelstellingen van het overheidsbeleid
Het overheidsbeleid ten aanzien van het parkeren in binnensteden en bij winkelcentra is er in grote lijnen op gericht om:

het aantal parkeerplaatsen op de vraag van de winkelende consument af te stemmen;
het langparkeren te beperken met behulp van gereguleerd parkeren;
steeds meer openbare parkeerplaatsen in parkeergarages onder te brengen.

Groot onderhoud en grootschalige parkeermaatregelen
Elke binnenstad en elk winkelgebied heeft regelmatig onderhoud nodig. Er kan daarbij onderscheid gemaakt worden tussen dagelijks en ‘groot’ onderhoud. Net als een gebouw hebben winkelgebieden eens in de twintig à dertig jaar een grote beurt nodig. Dit om zich opnieuw voor bezoekers te profileren en zich te onderscheiden van andere winkelgebieden of binnensteden in de regio. Groot onderhoud gaat vaak samen met aanzienlijke uitbreiding van de verkoopoppervlakte en een heroriëntatie op de parkeersituatie.
Deze studie gaat vooral over de gevolgen van grootschalige veranderingen in parkeertarieven, parkeervolume en/of het autoluw of autovrij maken van grote delen van binnensteden of winkelgebieden.

De conclusies op hoofdlijnen zijn hierna gerangschikt naar de volgende thema’s:

visie;
proces en draagvlak;
concurrentie tussen gebieden;
effecten van parkeermaatregelen op de lokale economie;
effecten van tariefsmaatregelen;
effecten van autoluw-/autovrijmaatregelen.

Visie

Een zorgvuldige stedenbouwkundige/economische/ verkeerskundige visie op autoluw/-vrij maken van een centrum die in een goed plan is vertaald, heeft een grote kans van slagen.
Het invoeren van betaald parkeren of een aanzienlijke verhoging van het tarief¹⁾Verhoging met meer dan 100% of met 0,25 euro (circa ƒ 0,50) of meer. Kleine aanpassingen in het kader van de overgang naar de euro of om in de pas te blijven met de geldontwaarding zijn hier niet bedoeld., al of niet in combinatie met autoluw/-vrij maken van een centrum, dient eveneens in een brede stedenbouwkundige/economische/verkeerskundige visie te worden vervat.

Proces en draagvlak

Een goede timing, een zorgvuldig gekozen tijdpad van uitvoering van maatregelen, goede communicatie met alle betrokkenen en coördinatie met verkeerscirculatiemaatregelen zijn bij de invoering van grootschalige parkeermaatregelen van belang voor acceptatie en succes.
Niet alle nadelen van een plan kunnen worden voorzien. Aan elk plan kleven nadelen die pas tijdens de uitvoering of erna de kop opsteken. De uitvoering van het plan dient zeer alert te worden gevolgd en nadelige punten dienen direct zo veel mogelijk te worden opgeheven. Het creëren van een breed draagvlak onder de belanghebbenden (bewoners en bedrijfsleven) is nodig.

Concurrentie tussen gebieden

De consument kiest primair voor een winkelcentrum op grond van de omvang en het assortiment van het aanbod aan winkels en de afstand tot het centrum.
Steden en winkelgebieden concurreren derhalve primair met elkaar op kwaliteit. Parkeren speelt hierin een beperkte rol die echter nogal eens wordt overbelicht. Dit kan leiden tot overinvesteringen. Een regionaal afgestemd parkeerbeleid voorkomt deze energieverspilling, waardoor men kan investeren in kwaliteit.
De consument zal ten gevolge van een parkeermaatregel eerder naar een ander winkelcentrum uitwijken dan zijn vervoerswijze veranderen.
Het belang van een goede parkeersituatie neemt toe naarmate de overige aantrekkelijkheidsfactoren als omvang, assortiment, historiciteit, aankleding van het gebied een minder grote rol spelen. Dit is te zien bij winkelgebieden van een lagere orde, zoals stadsdeelcentra, aanvullende centra, wijk- of buurtcentra of grootschalige concentraties. Parkeren speelt pas een rol in de concurrentie als het gaat om gebieden die voor de overige eigenschappen vergelijkbaar zijn.
Tussen hoofdwinkelcentra en stadsdeelcentra (en andere ondergeschikte of nevencentra) spelen de omvang en de kwaliteit van de parkeervoorzieningen een ondergeschikte rol in de concurrentie. De centra zijn voornamelijk functioneel aanvullend.
Stevig ‘sturend parkeerbeleid’ (restrictief ten aanzien van de auto) leidt tot onbedoelde verschuivingen van koopstromen. (Een pleidooi voor regionale afstemming of voor matiging van het sturende parkeerbeleid.)
De consument beoordeelt de parkeersituatie aan de hand van zijn ervaringen met de bezettingsgraad, de hoogte van de tarieven en de toegestane parkeerduur.

N.B.
Als illustratie van het aspect concurrentie zijn een aantal uitsneden uit ‘De Locatus winkelkaart van Nederland’ opgenomen. De legenda bij deze kaarten is opgenomen in bijlage V.

Figuur 3. Uitsnede uit ‘De Locatus winkelkaart van Nederland’ (Legenda zie bijlage IV)

[ link ]

Effecten van parkeermaatregelen op de lokale economie

Algemene conclusies op macroniveau (gehele binnenstad of winkelgebied) die als waar kunnen worden opgevat, hoeven niet altijd op microniveau te gelden. Zo zal een conclusie kunnen gelden voor de ‘gemiddelde winkelier’, maar niet voor alle winkeliers. Bijvoorbeeld: van alle klanten van Albert Heijn komt circa zestig procent met de auto. Toch exploiteert dit bedrijf succesvol winkels in binnensteden waar minder dan tien procent van de klanten met de auto komt.
Generale uitspraken over de economische effecten van een bepaald type parkeermaatregel zijn slechts mogelijk in zeer algemene termen. De lokale situatie is van doorslaggevend belang bij de uitwerking van parkeermaatregelen.
Het komt vaker voor dat na invoering van grootschalige parkeermaatregelen de omzet vrijwel direct te
lijden heeft, dan dat het ervan profiteert. Hier moet echter direct aan worden toegevoegd dat, geheel in (schijnbare) tegenstelling, de omvang van het winkelgebied in verreweg de meeste gevallen juist toeneemt, zowel op de korte als op de lange termijn.
Ingrepen in parkeren leiden over het algemeen uiteindelijk niet tot negatieve economische effecten. In de analyse zijn bijna tweemaal zoveel positieve vermeldingen gevonden als negatieve. Dit is overigens voor een belangrijk deel te danken aan het feit dat op de lange duur de omvang van de meeste winkelgebieden toeneemt als gevolg van de toename van de bevolking en de groei van de economie. Strikt genomen zou men ook kunnen stellen dat het niet te bewijzen valt of deze ontwikkelingen zich voltrekken ondanks of (mede) dankzij de ingreep.
Deze studie geeft geen inzicht in de economische ontwikkeling van een winkelgebied waar geen parkeermaatregelen plaatsvinden.

Effecten van tariefsmaatregelen

Invoering van parkeerduurregulering door middel van betaald parkeren leidt tot een betere beschikbaarheid van parkeerplaatsen in de binnenstad. Bij het voor de eerste keer invoeren van betaald parkeren is voorzichtigheid vereist. Soms wordt eerst de invoering van een blauwe zone overwogen. Hiervan moet gesteld worden dat het vereiste toezicht altijd belangrijke kosten met zich meebrengt, waartegenover geen inkomsten staan. Wil men deze kosten niet maken, dan zal het effect van deze maatregel zeer beperkt zijn.
Invoering van betaald parkeren gaat gepaard met een overloop van parkeerdruk naar de gebieden waar nog geen betaald parkeren is ingevoerd. Hierop moet dus worden geanticipeerd.
Tariefsmaatregelen hebben op de lange duur overwegend positieve effecten op de lokale economie, maar op de korte termijn wil nog wel eens een terugval in het aantal bezoekers optreden.
Tariefsmaatregelen werpen hun vruchten af ten aanzien van het parkeerproces: minder zoektijd naar parkeerplaats, betere spreiding van parkeren, bevorderen kortparkeren en tegengaan van langparkeren. Invoering van betaald parkeren of een (geringe) verhoging van de tarieven leidt in winkelgebieden tot een verhoging van de beschikbaarheid van de parkeergelegenheid. Na een korte terugval draagt de maatregel bij tot een verbetering van de omzet.
Gemiddeld genomen hebben tariefsmaatregelen, conform verwachting, de volgende effecten: het woon-werkverkeer stapt voor een deel over op openbaar
vervoer en fiets, of men wijkt uit (met de auto). Met betrekking tot het woon-winkelverkeer vindt óf een geringe verschuiving plaats van auto naar openbaar vervoer en fiets, óf er is geen verschil waar te nemen.
Gemeenten beargumenteren parkeerduurregulering terecht met ‘kortparkeren is juist goed voor winkels’, ‘het winkelgebied wordt daardoor aantrekkelijker’ en ‘we gaan het woon-werkverkeer met de auto tegen’.

Effecten van autoluw-/autovrijmaatregelen

De gemeente noemt meestal terecht de volgende aspecten of argumenten voor autoluwmaatregelen: versterking van de historische binnenstad en het aantrekkelijker maken van het winkelgebied voor recreatief winkelen.
Autoluwmaatregelen leiden tot minder autogebruik
(althans in relatie met de autoluwe bestemming).
Bewoners worden soms in hun parkeermogelijkheden beperkt of moeten er (meer) voor gaan betalen.
Autoluwmaatregelen leveren een rustiger woonomgeving op en een beter leefmilieu.

Figuur 4. Uitsnede uit ‘De Locatus winkelkaart van Nederland’ (Legenda zie bijlage IV)

[ link ]

Interesse?

Conclusies op hoofdlijnen