Functies en objecten
‘Deel 2 – Product van de vraagspecificatie’ bevat eisen aan de inhoud, het gewenste resultaat, onder andere de gewenste functies en objecten; veelal weergegeven in een hiërarchische boomstructuur.
Een functieboom (Functional Breakdown Structure, FBS) kan tot stand komen met behulp van een functieanalyse volgens het ‘Handboek specificeren’ [3]. Daarbij worden technieken gebruikt die het creatief denken stimuleren en helpen bij het completeren van de functieboom. Het benoemen van functies is belangrijk voor het bepalen van functie-eisen van een systeem. Een functie-eis bestaat uit een functie met daaraan gekoppeld een prestatie. Een functie bevat minimaal een werkwoord en wordt preciezer gemaakt met een zelfstandig naamwoord. Zo wordt de functie ‘dragen’ veelzeggender als hieraan wordt toegevoegd ‘verkeer’ of ‘mobiele brekerinstallatie’. Het projectteam komt tot functies door de volgende vragen te stellen:- Wat kan een onderdeel voor het systeem betekenen?
- Welke bijdrage levert een onderdeel aan het systeem?
CROW-publicatie 267 ‘Functies en eisen voor wegverkeer’ [14] bevat een generieke functieboom. Deze boom is gedetailleerd uitgewerkt en kan als inspiratie dienen. De ‘Leidraad Systems Engineering binnen de gww-sector’ [15] bevat ook enkele voorbeelden van hiërarchische structuren.
Bij meerjarig onderhoud van een bestaand netwerk stelt het projectteam in een brainstormsessie de functies van het bestaande netwerk vast binnen de scope van het project. Daarbij wordt onderscheid gemaakt in basisfuncties en ondersteunende functies; de aspecten zoals onderhoudbaarheid, geluidemissie en verkeersveiligheid (zie bijlage IV).
Het is niet altijd even gemakkelijk om functies te benoemen. Het kan helpen om te beginnen met het vanuit de bestaande objecten benoemen van basisfuncties en ondersteunende functies. Bijvoorbeeld: waar is een lichtmast voor bedoeld (basisfunctie: de weg verlichten) en waar levert een lichtmast een bijdrage aan (ondersteunende functies: verkeersveiligheid bevorderen, sociale veiligheid bieden)? Zie voor verschillende technieken om functies te vinden en te beschrijven het ‘Handboek specificeren’ [3].
De objectenboom (System Breakdown Structure, SBS) is een hiërarchische objectstructuur van het te onderhouden systeem onderdeel.
De objectenboom beschrijft de inhoudelijke scope van het project, ook wel system of interest genoemd, het gaat immers meestal niet om het gehele systeem het wegennetwerk, maar om een onderdeel daarvan, een weg of wegvak.
In een objectenboom kunnen ook tijdelijke objecten voorkomen, bijvoorbeeld bekistingen. Het hiërarchisch opdelen wordt decomponeren genoemd. Het kan plaatsvinden volgens verschillende dimensies, bijvoorbeeld functioneel, geografisch of per discipline. Een objectenboom kent een relatie met een activiteitenboom (Work Breakdown Structure). Hierin staan de activiteiten genoemd die moeten leiden tot het realiseren van het project.
De objectenboom beschrijft de inhoudelijke scope van het project, ook wel system of interest genoemd, het gaat immers meestal niet om het gehele systeem het wegennetwerk, maar om een onderdeel daarvan, een weg of wegvak.
In een objectenboom kunnen ook tijdelijke objecten voorkomen, bijvoorbeeld bekistingen. Het hiërarchisch opdelen wordt decomponeren genoemd. Het kan plaatsvinden volgens verschillende dimensies, bijvoorbeeld functioneel, geografisch of per discipline. Een objectenboom kent een relatie met een activiteitenboom (Work Breakdown Structure). Hierin staan de activiteiten genoemd die moeten leiden tot het realiseren van het project.
Een objectenboom in een vraagspecificatie UAVgc wordt door de opdrachtgever meestal niet tot detail uitgewerkt. Er wordt immers een ontwerpbehoefte gecontracteerd, de opdrachtnemer dient het ontwerp uit te werken en daarmee ook meer detail te geven aan de definitieve objectenboom (as designed baseline). Wel komt het voor dat onderdelen van een objectenboom meer in detail wordt uitgewerkt dan een ander. Een voorbeeld hiervan kan zijn dat een deklaag van een verharding tot in detail wordt beschreven, vanwege bijvoorbeeld uniformiteit van het systeem voor de gebruiker en beheerder, maar de rest van de wegconstructie niet. Voor onderhoudscontracten echter, zou de objectenboom er in detail moeten zijn, er wordt hier geen ontwerbehoefte meer gecontracteerd, maar een behoefte om een werk in stand te houden. Het werk ((sub)systeem) dient dan beschreven te zijn.