Samenvatting

Op veel kruispunten, zowel in stedelijke als in niet-stedelijke gebieden, doen zich verkeersproblemen voor zoals veiligheidsproblemen, wachttijdproblemen of capaciteitsproblemen. Verkeerslichten kunnen vanwege hun flexibele programmeerbaarheid voor veel kruispuntproblemen een goede oplossing bieden. Ze zijn een uitstekend middel om beleidsdoelen te realiseren op het gebied van doorstroming, veiligheid, luchtkwaliteit of het voorrang geven aan het openbaar vervoer, fietsers of voetgangers. Maar wanneer verkeerslichten ten onrechte worden geplaatst of wanneer ze slecht functioneren, kunnen ze een bron van ergernis vormen en zullen ze de bestaande problemen vaak onvoldoende oplossen of juist nieuwe problemen veroorzaken.

Deze geactualiseerde versie van het ‘Handboek verkeerslichtenregelingen’ betreft een ‘state of the art’ van het ontwerpproces van een verkeersregelinstallatie. Het handboek behandelt alle onderwerpen die tijdens het ontwerp- en beheerproces van een verkeerslichtenregeling aan de orde (kunnen) komen. Er wordt niet alleen aandacht besteed aan de methoden en technieken die direct gericht zijn op het ontwerpen van de regeling, maar bijvoorbeeld ook aan het kruispuntontwerp, aan wettelijke voorschriften en normen en aan het testen en evalueren van de verkeerslichtenregeling. Over de inhoud bestaat consensus binnen een brede groep van Nederlandse verkeersregeltechnici. De onderwerpen worden zo veel mogelijk behandeld in de volgorde waarin de verkeerskundige er tijdens het ontwerpproces mee te maken krijgt. Achtereenvolgens wordt ingegaan op:

• het ontwerpproces;
• doelstellingen en voorwaarden voor een verkeerslichtenregeling;
• wettelijke voorschriften en normen;
• intensiteiten van de verkeersstromen;
• kruispuntontwerp;
• veiligheidseisen en vaste tijdsinstellingen (inclusief richtlijn ontruimingstijden);
• de afrijcapaciteit;
• kruispuntanalyse;
• typen verkeerslichtenregelingen en de toepassing hiervan;
• starre regelingen;
• detectoren en hun toepassing;
• informatie-uitwisseling met ‘connected’ weggebruikers;
• voertuig- en verkeersafhankelijke afhankelijke regelingen;
• speciale regelingen voor doelgroepen zoals het openbaar vervoer, fietsers en voetgangers;
• gecoördineerde regelingen;
• netwerkregelingen;
• testen en evalueren van een verkeerslichtenregeling; computerprogramma’s als hulpmiddel bij het ontwerpen van een verkeerslichtenregeling;
• verkeerskundig en technisch beheer van verkeerslichtenregelingen.

Ieder onderdeel bevat de theoretische achtergrond en de nodige praktische informatie zoals formules en andere meet- en rekenmethoden om het onderwerp in de praktijk toe te passen.

Het handboek is geschreven voor een brede doelgroep. Verkeersregeltechnici die dagelijks met verkeerslichten bezig zijn, kunnen dit boek gebruiken als naslagwerk. Verkeerskundigen die slechts zijdelings met verkeerslichten te maken hebben, kunnen met behulp van dit boek de benodigde verkeersregeltechnische kennis opdoen om regelontwerpen of operationele verkeersregelinstallaties te beoordelen of om als gesprekspartner te kunnen functioneren als het om verkeersregelinstallaties gaat. Verder kan het boek worden gebruikt als studieboek voor verkeerskundige opleidingen.

In dit handboek is CROW-publicatie 321 ‘Richtlijn ontruimingstijden verkeersregelinstallaties 2013’ ongewijzigd opgenomen, inclusief de update voor bijzondere voertuigtypen. Het is dus niet nodig deze publicatie apart te raadplegen.

Van CROW-publicatie 313 ‘Verkeerskundig beheer van regel- en informatiesystemen’ zijn de hoofdlijnen van de uitwerking voor verkeerslichtenregelingen in dit handboek opgenomen. Voor meer informatie over verkeerskundig beheer wordt verwezen naar deze publicatie.

Regelinstallaties met andere functies dan het onderling regelen dan wel het doseren van verkeersstromen zoals installaties die selectieve toegang tot gebieden regelen, vallen buiten het kader van dit boek. Dit geldt eveneens voor de ‘harde’ techniek die is vereist voor het toepassen van verkeersregelinstallaties, zoals verkeersregeltoestellen, lantaarns en masten. Hierover staat informatie in CROW-publicatie 269 ’Handboek aanleg verkeersregelinstallaties’.