Stappen in de mobiliteitsanalyse
Een mobiliteitsanalyse bestaat uit drie stappen:
- Prognose van de extra vervoersvraag: de verwachte vervoersstromen inclusief dataverzameling. Een segmentatie in doelgroepen en modaliteiten (inclusief de inventarisatie van hun wensen en randvoorwaarden) maakt hier onderdeel van uit.
- Een analyse van beschikbare capaciteit: de beschikbare capaciteit op het wegennet (zowel voor auto’s als fietsers) en in het openbaar vervoer. Ook de beschikbare parkeercapaciteit hoort hier bij. Voor het in goede banen leiden van de voetgangersstromen wordt verwezen naar hoofdstuk 3.3 dat handelt over crowd management. Niet alle capaciteit die er standaard zou moeten zijn, is tijdens het evenement ook beschikbaar. Soms zijn er werkzaamheden of legt een ander groot evenement al beslag op de beschikbare capaciteit. Deze check met de regionale kalenders maakt dan ook een belangrijk onderdeel uit van deze analyse.
- De confrontatie van de vervoervraag met de beschikbare capaciteit: deze laat zien of, en zo ja waar, knelpunten kunnen optreden en waar voor het evenement mogelijk aanvullende maatregelen nodig zijn.
Stap 1: Prognose van de extra vervoersvraag
In deze stap in de mobiliteitsanalyse moet zo gedetailleerd als mogelijk een prognose worden gemaakt hoeveel bezoekers en andere doelgroepen (zie lijstje eerder in deze paragraaf) verwacht kunnen worden, wanneer ze komen en vertrekken en met welke vervoerswijzen ze komen. Er moet ook gekeken worden naar de mogelijke samenhang tussen die doelgroepen. Vooral de vraag of ze gelijktijdig aankomen of vertrekken, waar ze vandaan komen en waar ze naartoe gaan, speelt daarbij een rol.
De bezoekers die met de auto komen zorgen niet alleen voor aan- en afrijdend verkeer. De auto’s hebben ook een parkeerplek nodig in de omgeving van het evenement. Het is daarom aan te bevelen om aanvullend op de mobiliteitsanalyse ook een parkeeranalyse uit te voeren (zie paragraaf 2.2.3).
Data en dataverzameling
Het is niet altijd eenvoudig om over de goede data voor de analyse te beschikken. Het evenement vindt plaats in de toekomst en over een korte periode; er is geen tijd om ervaring op te doen en geleidelijk inzicht te krijgen. Het gaat dus altijd om een zo goed mogelijke prognose. Er zijn voor evenementen in het algemeen ook geen kengetallen beschikbaar met betrekking tot bijvoorbeeld verkeersgeneratie of vervoerswijzekeuze. In volgorde van betrouwbaarheid zijn de volgende vijf manieren om aan data te komen beschikbaar:
- Gebruikmaken van evaluaties van vorige edities van het evenement. De meest betrouwbare bron zijn vergelijkbare evenementen op dezelfde locatie of nog beter: uit eerdere edities. Idealiter zijn die edities geëvalueerd en is er lering getrokken uit de verschillen die optraden tussen prognose en werkelijkheid. Meer over de evaluatie van evenementen en de technieken om data tijdens het evenement te verzamelen in hoofdstuk 2.7.
- Benchmark: een vergelijking maken met een vergelijkbaar evenement elders. Indien er op de desbetreffende locatie niet eerder een vergelijkbaar evenement heeft plaatsgevonden, zal gezocht moeten worden naar ervaringen bij vergelijkbare evenementen elders. Dit kan door te kijken of er op internet informatie is te vinden of door contact op te nemen met de desbetreffende organisator van het evenement of gemeente. Hoe meer informatie beschikbaar is van vergelijkbare situaties, des te betrouwbaarder de prognose.
- Bevragen van de bezoekers indien die van tevoren bekend zijn. Bij betalende bezoekers kan op het moment dat ze zich opgeven een kleine enquête worden afgenomen. De kaartverkoop zelf geeft ook al direct informatie over het aantal, de herkomst en soms ook de herkomst van het bezoek.
- Expert opinie: er kan een inschatting van de bezoekerskenmerken worden gemaakt, liefst door het oordeel van verschillende partijen te combineren. Experts kunnen zijn: collega’s bij andere gemeenten, direct betrokkenen bij de politie of eigen diensten, organisatiebureaus, enzovoort.
- Gebruik maken van Big Data. Sociale media, gps-systemen, floating car data en ook mobiele telefoons generen steeds meer data met toepassingen op velerlei gebied. Het gebruik van Big Data bij de analyse van evenementen is vrij nieuw (het gebruik van de genoemde media natuurlijk niet). Vooral tijdens het verloop van het evenement kunnen Big Data uniek materiaal verschaffen voor directe bijsturing.
Substappen binnen stap 1. Prognose van de extra vervoersvraag
- Hoeveel bezoekers en andere doelgroepen zal het evenement naar verwachting trekken? Indien het aantal moeilijk te voorspellen is ga dan uit van het maximum aantal.
- Hoeveel bezoekers en andere doelgroepen komen en vertrekken er naar verwachting op het drukste moment (vaak wordt gekozen voor het drukste uur)? Van belang hierbij is of alle bezoekers tegelijk komen of gaan of dat er sprake is van spreiding in de tijd.
- Waar komen de bezoekers vandaan (kan zowel lokaal, regionaal als landelijk)? Daarbij kunnen de herkomsten ingedeeld worden in gebieden van waaruit men via dezelfde invalsroutes naar de evenementenlocatie (of daaraan gerelateerde parkeerlocaties) zal komen?
- Wat is de te verwachte verdeling over de vervoerswijzen? Indien mogelijk heeft het de voorkeur om de vervoerswijzeverdeling per herkomstgebied te weten zodat hier rekening mee kan worden gehouden met het bepalen van de maatregelen.
- Bepaal voor alle relevante vervoerwijzen de route vanuit elk van de herkomstgebieden per vervoerswijze en bereken hoeveel extra voertuigen er op elk van die routes zitten. Voor het autoverkeer en busvervoer is het voor het bepalen van het aantal voertuigen nodig om eerst een inschatting te maken van de gemiddelde bezettingsgraad. Voor het regulier openbaar vervoer en het speciale busvervoer moeten zowel het aantal inzittenden als het aantal voertuigen worden ingeschat.
Stap 2. Bepalen beschikbare restcapaciteit
Door de reguliere vraag naar wegcapaciteit en openbaarvervoercapaciteit te koppelen aan de beschikbare capaciteit, kan de restcapaciteit worden bepaald. Vervolgens kan bekeken worden of die restcapaciteit voldoende is om de door het evenement gegenereerde verplaatsingen te kunnen verwerken of dat de capaciteit tekortschiet.
Restcapaciteit wegennet
De capaciteit van de wegvakken die onderdeel uitmaken van de invalsroutes vanuit elk gebied, moet bepaald worden. In combinatie met de verkeersintensiteiten in de voor het evenement maatgevende periode(s), kan de zogenoemde I/C-verhouding bepaald worden en kan worden vastgesteld in welke mate er restcapaciteit beschikbaar is om het extra evenementenverkeer te kunnen verwerken.
Er moet tevens gekeken worden of er wegwerkzaamheden of andere omstandigheden zijn tijdens het evenement die van invloed kunnen zijn op de beschikbare capaciteit.
De capaciteitscijfers van de wegvakken op de routes zijn bekend bij de wegbeheerder.
Capaciteit openbaar vervoer
Indien een deel van de bezoekers of deelnemers met het openbaar vervoer zal komen, is het zaak te bekijken hoeveel restcapaciteit de voertuigen (bussen , trams, metro, treinen) nog hebben op de tijden dat bezoekers van het evenement komen en vertrekken. Daarbij moet ook nagegaan worden of er bijvoorbeeld werkzaamheden op het spoor zijn of dat buslijnen gehinderd worden door wegwerkzaamheden of een ander evenement.
Het kan lastig zijn de restcapaciteit te achterhalen omdat de medewerking nodig is van de vervoerders. Er kan daarom voor gekozen worden pas na een eerste indicatie dat er problemen kunnen komen, met de desbetreffende vervoerders in contact te treden (zie voor meer informatie paragraaf 3.1.5).
Capaciteit fietsnetwerk
Bij de meeste evenementen vinden fietsers wel hun weg. In sommige gevallen kunnen bij de fiets knelpunten ontstaan, bijvoorbeeld als fietsers belangrijke aanvoerroutes kruisen (belemmering doorstroming) of zich moeten mengen met het overige verkeer waardoor er gevaarlijke situaties kunnen ontstaan. Dergelijke potentiële knelpunten moeten vooraf worden geïnventariseerd (zie verder paragraaf 3.1.4).
Stap 3. Confrontatie vraag en aanbod
Als laatste stap in de mobiliteitsanalyse moet de extra vervoersvraag ten gevolge van het evenement afgezet worden tegen de restcapaciteit van het beschikbare wegennet of het openbaar vervoer. Dit geeft per invalsroute inzicht in de mate waarin het evenementenverkeer (nog zonder extra maatregelen) zal leiden tot tot overbelaste wegvakken, overbelaste openbaar vervoer of hinder voor de omgeving. Capaciteitsgebrek is hinderlijk voor de bezoekers van het evenement maar ook voor de reguliere weggebruikers. Naarmate dit meer het geval is, neemt de noodzaak tot het nemen van extra maatregelen toe.
Overigens is de confrontatie van vraag en aanbod geen puur wetenschappelijk traject dat louter op basis van cijfers tot conclusies leidt. Kennis van deskundigen en ervaringen uit het verleden zijn in belangrijke mate mede bepalend om vast te stellen of met betrekking tot de verkeersafwikkeling extra aandacht nodig is.
Extra autoverkeer naar het evenement op de toeleidende wegen leidt soms tot files en levert voor de bezoekers van het evenement en voor de reguliere weggebruikers vertragingen op. Ook in het reguliere openbaar vervoer kunnen capaciteitsproblemen ontstaan en soms komen ook knelpunten op fiets- of looproutes voor. De confrontatie van vraag en aanbod in zal grotendeels al inzicht geven in de knelpunten. Om de aanvullende maatregelen te bepalen, kan ook beantwoording van de volgende vragen helpen:
- Waar treden de vertragingen op? Hoe ernstig zijn die vertragingen? Op het hoofdwegennet zijn de vertragingen wellicht minder acceptabel dan op het onderliggende net.
- Voor wie treden de vertragingen op? Evenementbezoekers die zelf in de file komen te staan, lopen het risico dat ze te laat komen en dat zal hun tevredenheid over het evenement niet vergroten. Andere weggebruikers zijn anoniemer, maar ook hier kunnen zich aanzienlijke segmenten onder bevinden voor wie vertragingen niet wenselijk zijn. Vanzelfspekend vraagt een vlotte doorgang van nood- en hulpdiensten extra aandacht.
- Wanneer treden de vertragingen op? Een nachtelijke file met evenementbezoekers op weg naar huis met een verdwaalde andere automobilist is in veel gevallen acceptabel. Goede voorlichting vooraf kan hier al veel helpen.
- Is er een mogelijke samenloop met andere evenementen en/of wegwerkzaamheden? (zie paragraaf 2.0.2 over (regionale) afstemming).
Capaciteit en snelheid
Een aanvullende manier om mogelijke knelpunten met betrekking tot doorstroming op het wegennet te bepalen, is door te inventariseren wat per wegvak de standaard wegvaksnelheid is en welke vertragingen er op de kritieke tijdstippen al optreden. Het extra verkeersaanbod vanwege het evenement kan dan in relatie worden gebracht met het reeds bestaande aanbod en gereden snelheden. Dit levert geen exacte intensiteiten op, maar geeft indicaties voor de eventueel noodzakelijk te nemen maatregelen.