De functie van communicatie bij handhaving

Communicatie over het (on)gewenste gedrag
Duidelijk zal moeten worden gemaakt dat en waarom te hard rijden, onder invloed rijden, de helm niet dragen, enzovoort gevaarlijk en dus ongewenst is en/of wat/hoe de weggebruiker het dan wel moet doen.
In sommige gevallen ligt de noodzaak voor het gewenste gedrag nogal voor de hand, zoals bij rijden onder invloed. Een probleem is dat veel mensen de zaken sterk onderschatten, bijvoorbeeld het effect van (te) hard rijden. Daarnaast moet ook nog worden opgebokst tegen allerlei minder rationele, maar daarmee niet minder wezenlijke motieven voor ongewenst gedrag, zoals dat het stoer staat om zonder helm te rijden. De benodigde communicatie verschilt dus sterk per speerpunt/gedrag.

Communicatie over de verkeershandhaving: subjectieve pakkans en consequenties
Mensen zijn niet zozeer onder de indruk van de werkelijke kans dat ze bij een overtreding gepakt worden, maar wel van de gevoelsmatige kans dat dit gebeurt als ze bijvoorbeeld te hard of onder invloed rijden. Het verhogen van die subjectieve pakkans kan op verschillende manieren worden bereikt, onder andere via de strategie van de verkeershandhaving (bijvoorbeeld aselect in plaats van selectief controleren op alcohol), maar ook door communicatie. Als regelmatig in de krant staat dat er gecontroleerd wordt en er bovendien wordt gemeld dat er weer tien hardrijders of vijf alcomobilisten zijn gepakt, maakt dat extra indruk en vergroot dat de geloofwaardigheid van de voorafgaande berichtgeving over die controles.

Behalve over de pakkans moet ook zo veel mogelijk over de consequenties van het gepakt zijn worden gecommuniceerd. Dat er veel mensen gepakt zijn bij een controle is mooi, maar dit maakt nog meer indruk als bekend is dat die mensen hun rijbewijs of hun auto zijn kwijtgeraakt, een hoge boete moeten betalen, een verplichte dure cursus moeten volgen, enzovoort: risico = kans x gevolg. Hoe groter dat risico wordt gemaakt door en op kans en op gevolg te hameren, hoe effectiever de communicatie is.

Handhavingscommunicatie puntsgewijs; draagvlak
Elementen in de verkeershandhavingscommunicatie zijn, samengevat:

• richten op intrinsieke motivatie (bestaan en reden van de regel, reden van de verkeershandhaving);
• rekendmaken dat er gecontroleerd wordt, waarom er gecontroleerd wordt, hoeveel er gecontroleerd wordt en wat de straffen en mogelijke beloningen zijn (verhogen subjectieve pakkans: richten op extrinsieke motivatie);
• versterken draagvlak bij publiek voor controles (volgt uit de intrinsieke motivatie: gordels zijn belangrijk, dus maar goed dat de politie erop controleert);
• versterken draagvlak/(intrinsieke)motivatie bij de politie.

Communicatie dient dus om:

1. het gewenste gedrag te beargumenteren;
2. de justitiële consequenties van het ongewenste gedrag een sterker preventief effect te geven;
3. ‘sociale controle’ te stimuleren: kind of partner die de bestuurder wijst op (on) gewenst gedrag.

Het eerste heeft ook een positief bijkomend effect op het tweede. Als duidelijk wordt gemaakt hoe ongewenst te hard of onder invloed rijden is, wordt daarmee ook duidelijk dat het belangrijk is dat de politie daarop controleert. Eigentijdser gezegd: daarmee verschaffen de politiecontroles het broodnodige maatschappelijke draagvlak. Hoe soft dat ook mag klinken – het is erg belangrijk. Als mensen accepteren dat de politie op bepaald gedrag controleert, dan is dat een extra stimulans om zich gewenst te gaan gedragen. Als de mensen dit niet accepteren, dan geeft dat twijfel en irritatie en in het ergste geval recalcitrant gedrag: ‘we gaan lekker harder rijden als de politie ons niet ziet’. De al jaren lopende discussie over de zin van de massale geautomatiseerde snelheidscontroles en het bekeuren op marginale overtredingen illustreert dit. Voor alle duidelijkheid: het gaat hier niet om de juistheid van die discussie en de argumenten, het gaat om het feit dat die discussie er is. Dat is slecht voor het draagvlak voor controles en dus slecht voor het naleven van gedragregels. Het is evident dat er hier via communicatie een hoop rechtgezet kan en moet worden.
En een evident draagvlak voor verkeershandhaving is belangrijk voor de motivatie van de betrokken politiemensen. Iedereen veroordeelt rijden onder invloed. De controlerende agenten krijgen dan ook regelmatig te horen: ‘Goed dat u dit doet.’ Een politieman wil ook wel eens te horen krijgen dat hij iets goed(s) doet en zal dan met extra motivatie zijn werk doen.