Snelheidsverschillen

Er wordt nog wel eens geopperd dat ‘een paar kilometer per uur boven de maximumsnelheid toch niets uitmaakt voor de verkeersveiligheid’. Dit is aantoonbaar onjuist. Ook kleine snelheidsovertredingen zijn bepalend voor verkeersveiligheid.
Snelheid is om verscheidene redenen belangrijk. Niet alleen bepaalt de snelheid de beschikbare reactietijd en daarmee de kans op een ongeval, maar ook bepaalt de snelheid de hoogte van de botssnelheid en daarmee de ernst van de afloop. Overigens gebeuren de meeste ongevallen die met snelheid te maken hebben niet door overschrijding van een snelheidslimiet, maar doordat er naar omstandigheden te hard is gereden.

Snelheid bepaalt reactieafstand en botssnelheid
Wanneer een verkeersdeelnemer moet reageren om een botsing te vermijden, dan is de snelheid bepalend voor de hoeveelheid tijd die hij heeft om te reageren. Rijden met hoge snelheid vereist daarom aanmerkelijk meer anticiperen dan rijden met lage snelheid.

Ter illustratie (afkomstig uit de ‘stopschuif’, uitgebracht door ROV Overijssel): veronderstel een stopafstand van 15 meter. Dit komt overeen met de situatie dat drie geparkeerde auto's verderop een kind de straat op rent. Onder gunstige condities: bij een remvertraging van 8 m/s² en 1 seconde reactietijd, levert dat het volgende beeld op:

• wie 30 km/h reed, staat op tijd stil en voorkomt een botsing;
• wie 40 km/h reed, botst met een snelheid van 25 km/h (dit is vergelijkbaar met ruim 2 meter vrije val);
• wie 50 km/h reed, botst met een snelheid van 45 km/h (dit is vergelijkbaar met bijna 10 meter vrije val);
• wie 60 km/h reed, heeft bij de botsing nog niet gereageerd (dit is vergelijkbaar met 14 meter vrije val).

Bij minder gunstige condities (bijvoorbeeld gladde weg) worden de verschillen in stopafstand nog weer groter.
Deze sterke toename van de stopafstand is aanleiding geweest om de 30 km/h-zones te introduceren.

Over het algemeen wordt aangenomen dat 30 km/h een veilige snelheid is. Echter, een snelheid van 30 km/h geeftnog altijd vijf keer zoveel kans op een dodelijke afloop bij een botsing met een auto dan bij stapvoets rijden (15 km/h) in een woonerf, zie tabel 1.9.

Door stapvoets te rijden (15 km/h) in plaats van 30 km/h te rijden, neemt de kans op een botsing ook af. Tabel 1.10 geeft de reactieweg, remweg en stopafstand als functie van de snelheid. Onder reactieweg wordt verstaan de afgelegde weg tijdens de reactietijd, terwijl remafstand de afgelegde weg is tijdens het remmen. De som van beide afstanden is de stopafstand.

30 km/h vermindert zeker het gevaar ten opzichte van de oorspronkelijke 50 km/h, maar stapvoets rijden verhoogt de veiligheid nog beduidend verder. Bovendien worden daarmee van een weg de kwaliteit van de verblijfsfunctie en de bruikbaarheid voor sociale activiteiten op straat voor jong en oud aanzienlijk verbeterd.
Dus: 30 km/h is veilig, maar 15 km/h is veiliger.

Snelheid bepaalt de ernst van de botsing
Ook over de relatie tussen snelheid en de kans op een ongeval en de ernst van dat ongeval valt het nodige te zeggen.

Theoretisch bestaat het volgende verband tussen een verandering in de gemiddelde snelheid van het verkeer en de gevolgen daarvan [1.16,1.17]:

• het effect op het aantal ongevallen is kwadratisch;
• het aantal ernstige ongevallen is evenredig met de derde macht;
• het aantal dodelijke ongevallen is evenredig met de vierde macht.

In deze berekende samenhang zijn echter geen andere belangrijke aspecten meegewogen zoals wegcategorieën.

Snelheid en risico
De verschillen in de relatie snelheid-risico klinken door in de verschillende ontwerpeisen voor de verschillende wegtypen. Die eisen zijn afgestemd op de hoeveelheid informatie die een verkeersdeelnemer nog goed kan verwerken. De complexiteit van een snelweg is geringer dan de complexiteit van het onderliggend wegennet. Door die geringere complexiteit loopt bij hogere snelheden op een snelweg het risico minder snel op.

Om een voorspelling te kunnen doen over de effecten van een snelheidsverandering op verkeersonveiligheid moeten dus in elk geval ook de specifieke omstandigheden in overweging worden meegenomen. Bovendien kunnen door een verandering in de snelheidslimiet ook de snelheidsverschillen toenemen.

De relatie tussen snelheidsverschillen en risico wordt op twee manieren zichtbaar:

• Wegen met grote spreiding in snelheid blijken onveiliger.
• Bij voertuigen die sneller rijden dan de rest wordt een hoger risico gevonden. Bij voertuigen met een lagere rijsnelheid wordt soms een hoger risico gevonden en soms geen verandering in het risico [1.79].