Afpelmethodiek gebiedsontsluitingsweg
Harde ongevalscijfers over de effecten van het inperken van de breedtematen in het dwarsprofiel op gebiedsontsluitingswegen buiten de bebouwde zijn in Nederland niet beschikbaar. Daarnaar is (nog) te weinig specifiek onderzoek gedaan. Wel heeft de SWOV een studie gedaan naar de opbouw van het dwarsprofiel van 80 km/h-wegen (Schermers & van Petegem, 2013). In vergelijking met andere landen is het gebruikelijk Nederlandse 1x2 rijbaan profiel voor dit type weg erg smal. Effecten van verdere versmalling zijn niet te kwantificeren, omdat onderzoek ontbreekt. Wel laten verschillende onderzoeken zien dat er veilgheidswinst te behalen is ten opzichte van het 1x2 profiel in het verruimen van verschillende dimensies. Het is dan ook waarschijnlijk dat verdere versmallingen leiden tot negatieve verkeersveiligheidsconsequenties. Afpellen van het rijbaan profiel bij reconstructies is daarom af te raden. Het resultaat van de studie is verwerkt in de afpelmethodiek.
De afpelmethodiek start met het standaarddwarsprofiel met middenberm. Het afpellen ‘stopt’ zodra de te faciliteren functies binnen de projectgrenzen passen. De volgorde in afpellen staat hierna.
Afpelschema gebiedsontsluitingsweg type 2x2
- De middenberm (lokaal) terugbrengen van 5,10 meter naar 2,10 meter. Het onderzoek 'Opbouw van het dwarsprofiel op 80 km/h-wegen' (Schermers & van Petegem, 2013) geeft aan dat verkleining van 5,10 meter naar 2,10 meter middenberm 4 á 5 procent meer ongevallen geeft omdat de kans op volledige doorkruising ervan toeneemt. Bij een situatie met verhoogd risico is de minimale maatvoering onvoldoende. Dit kan bijvoorbeeld optreden bij een bochtig tracé, een situatie waar een verhoogd risico op afleiding van de rijtaak aanwezig is (bijvoorbeeld een luchthaven), of bij een relatief grote kruispuntafstand (waardoor weggebruikers zich op een stroomweg wanen).
- De obstakelvrije zone/tussenberm (lokaal) terugbrengen van 6 meter naar 4,50 meter. Onderzoek (Schermers & van Petegem, 2013) geeft aan dat verkleining van 6 naar 4 meter obstakelvrije zone 17 procent meer ongevallen geeft.
- Als er geen ruimte aanwezig is voor een wegtype 2x2, dan moet een wegtype 2x1 overwogen worden. Dit gaat wel ten koste van de capaciteit van de weg
Afpelschema gebiedsontsluitingsweg type 2x1 en 1x2
Standaard wordt wegtype 2x1 toegepast. Pas na het doorlopen van onderstaand afpelschema mag wegtype 1x2 worden toegepast.
- De obstakelvrije zone/tussenberm (lokaal) terugbrengen van 6 meter naar 4,50 meter. Onderzoek (Schermers & van Petegem, 2013) geeft aan dat verkleining van 6 naar 4 meter obstakelvrije zone 17 procent meer ongevallen geeft.
- Als er geen ruimte aanwezig is voor een wegtype 2x1 dan moet een wegtype 1x2 met door asmarkering gescheiden rijrichtingen overwogen worden. Mocht een standaard wegtype 2x1 niet inpasbaar zijn, kan dit afpelschema verder doorlopen worden.
De vlucht- en bergingszone op of onder lange kunstwerken en in tunnels kan vanwege de kosten eventueel worden weggelaten, in combinatie met de aanleg van vluchthavens.
Indien na deze stappen nog steeds onvoldoende ruimte beschikbaar is, moet de functie van de weg op structuurniveau worden heroverwogen. Enkele voorbeelden die invloed hebben op het functioneren van de weg binnen het netwerk zijn:
- Het fiets-/bromfietspad laten vervallen als er voor een parallelweg én een fiets-/bromfietspad onvoldoende ruimte is. De (brom)fietsers rijden dan op de parallelweg (op een fietsstrook of gemengd met het overige verkeer).
- Het fiets-/bromfietspad en/of de parallelweg laten vervallen als er geschikte alternatieve routes zijn.
- De parallelweg laten vervallen en een fiets-/bromfietspad aanleggen als er geen landbouwverkeer gefaciliteerd behoeft te worden, of dat voor landbouwverkeer een andere routing wordt aangeboden. Optioneel kan bij wegtypes 2x1 en 1x2 worden overwogen om het landbouwverkeer op de hoofdrijbaan af te wikkelen met daarbij de aanleg van passeervoorzieningen (passeerhavens). Passeerhavens zijn zinvol tot maximaal 10.000 mvt/etmaal (doorsnede), zie ook paragraaf 17.4.2.
Door te ver af te pellen vanuit het standaard dwarsprofiel naar ‘onder’ het minimaal dwarsprofiel kan een route ontstaan met een belangrijke verkeersfunctie waarbij geen geslotenverklaring is ingesteld (omdat voorzieningen voor landbouwverkeer ontbreken) in combinatie met erfaansluitingen. Deze weg lijkt dan echter qua verkeerssoorten, gebruik en verwachtingspatroon veel op een erftoegangsweg (ETW 60 km/h), maar met een inrichting en intensiteit van een gebiedsontsluitingsweg (GOW 80 km/h). Dan is een grijze weg gecreëerd en dit moet te allen tijde worden voorkomen. Overwogen moet dan worden of de functie van de weg in het netwerk te veranderen van een naar een erftoegangsfunctie. Dit heeft echter verstrekkende gevolgen voor de ruimtelijke inrichting en bereikbaarheid van de omgeving.