Biodiversiteit

Weginfrastructuur geeft bij uitstek mogelijkheden om bij te dragen aan biodiversiteit in de wijde omgeving, omdat het lijnvormige trajecten zijn die meerdere landschappen en habitats passeren en verbinden. Maak eerst een analyse van de impact die mogelijk te behalen is om in een project de biodiversiteit te verbeteren. Werk dit samen met een ecoloog en een landschapsarchitect uit. Er zijn drie niveaus:

1. Landschapsniveau (de wijde omgeving): welke structureren zijn aanwezig in de omgeving en worden eventueel onderbroken of kunnen worden versterkt door de weg?
   Bijvoorbeeld: een noord-zuid geprojecteerde weg kan via een specifieke berminrichting twee niet aan elkaar grenzende natuurgebieden met elkaar verbinden.
   
2. Projectniveau (plangebied, direct omgeving): welke elementen zijn aanwezig binnen het projectgebied en kunnen worden verbonden, versterkt of gecombineerd?
   Bijvoorbeeld: een obstakelvrije berm is veilig, geeft ruimte voor een ecologische invulling en is te combineren met een natuurvriendelijke oever.
   
3. Objectniveau: wat voegt het (bestaande) object toe aan het project en vervult het zijn functie op de juiste manier?
   Bijvoorbeeld: functioneert een bestaande ecoduiker nog wel, of kan deze specifieke doelsoorten faciliteren door een extra voorziening.
   

Maak in kansen voor het versterken van de biodiversiteit is onderscheid tussen de onderstaande thema’s:

• voorkomen van aanrijdingen fauna (rasters en geleidewanden);
• ecopassages verbeteren en/of creëren;
• biodiversiteit verhogen in bermen;
• biodiversiteit verhogen in bermsloten;
• verbeteren kwaliteit leefgebied en realisatie nieuw leefgebied van de flora en fauna;
• realiseren verblijfplaatsen voor soorten.

Het is geen doel op zich om deze allemaal toe te passen, maar een gerichte invulling van een thema kan veel impact hebben voor de desbetreffende situatie.

Dit zijn onder andere afrasteringen met hekken, hagen en stobbenwallen. Deze middelen zijn bedoeld om (grotere) faunasoorten ervan te weerhouden de weg over te steken. Tevens kunnen beplantingen als hagen en stobbenwallen dieren geleiden om zich langs de weg te verplaatsen.

Bij kunstwerken gaat het om (veelal kleine) aanpassingen van het ontwerp zodat ook (bepaalde) diersoorten ze kunnen gebruiken. Het gaat dan bijvoorbeeld om het plaatsen van een speciale duiker bij de kruising van de weg met een waterloop, of het aanbrengen van een looprichel of bermstrook op een (vaste) brug.

Een bloemrijke berm met een verscheidenheid aan verschillende soorten draagt bij aan het verbeteren van de insectenstand. Belangrijk is wel om te bepalen welke doelsoorten beoogd worden. Hier is vaak maatwerk nodig. Ook is hier een belangrijk raakvlak met verkeersveiligheid, beheer en onderhoud en klimaatmaatregelen. Zo mag, met het oog op de verkeersveiligheid, de bermvegetatie (bijvoorbeeld in bogen) niet te hoog groeien en moet rekening gehouden worden met de draagkracht van de berm. Vanuit beheer en onderhoud moet men oog houden voor de beheerkosten, veiligheid en beschikbaarheid. Een specifieke invulling van bermen kan hoge kosten (vaak maaien) voor rijstrookafsluitingen bij maaiwerkzaamheden en daarmee ook veiligheidsrisico’s, met zich meebrengen. Er bestaan ook bermmengsels (mix van zaden van planten) die langzaam groeien (lagere beheerkosten) en bijvoorbeeld veel water kunnen vasthouden (klimaatadaptatie). Maak dus een goede analyse van de beoogde doelen met de inrichting van de wegberm.

Bermsloten maken in de meeste gevallen integraal deel uit van een watersysteem dat verder reikt dan alleen de weg. Er zijn dus veel andere factoren die invloed hebben op de waterkwaliteit in de bermsloot. Denk aan reststoffen (fosfaten) van landbewerking door agrariërs. Het isoleren van de bermsloten van omliggende agrarische bemeste sloten draagt bij een positieve ontwikkeling van de biodiversiteit. De biodiversiteit kan ook een impuls krijgen door traditionele taluds om te vormen tot natuurvriendelijke oevers. De berm loopt daarmee over in de watergang. Een natuurvriendelijke oever biedt ook kansen voor watercompensatie, landschappelijke inpassing, het verbeteren van de kwaliteit van een leefgebied en de realisatie van een nieuw leefgebied van de Flora en fauna.

Een goede ecologische inrichting van de bermen, taluds en bermsloten geeft een verbetering van bestaand leefgebied en realiseert nieuw leefgebied van de Flora en fauna. Een goed onderzoek naar doelsoorten en hun specifieke behoeftes is hierbij wel van groot belang.

Door het toepassen van hagen, bloemrijke grasmengels, bomen en bijvoorbeeld rietkragen, ontstaan nieuwe verblijfsgebieden voor diersoorten. Kunstmatige voorzieningen zoals vleermuiskasten en insectenhotels dragen bij een het verrijken van de biodiversiteit.