Sociale veiligheid
Waar hebben we het over?
Openbare verlichting wordt niet alleen geplaatst met het oog op de verkeersveiligheid. Zeker als zich in de openbare ruimte ook fietsers en voetgangers bevinden, speelt sociale veiligheid een belangrijke rol. Er zijn twee soorten sociale veiligheid te onderscheiden:
- objectief/feitelijk: het is veiliger, er vindt minder criminaliteit plaats;
- subjectief: de gebruiker voelt zich veiliger.
Dilemma’s
De overtuiging dat verlichting bijdraagt aan meer sociale veiligheid is wijd verspreid. Deze opvatting is echter niet altijd juist. De mate waarin men veilig is, wordt voor een groot deel bepaald door de sociale controle.
Zichtbaar zijn door kunstlicht helpt alleen als medeburgers te hulp schieten als er iets gebeurt. Maar als er geen behulpzame medeburgers zijn, is het zeer de vraag of het veilig is om van veraf zichtbaar te zijn voor iedereen.
Al is de beleving van veiligheid voor een groot deel subjectief, men dient als maker en als eigenaar/beheerder toch met dit aspect rekening te houden. Het gevoel wel of niet veilig te zijn bepaalt immers mede het gedrag van de gebruiker. Het honoreren van de roep om meer verlichting is echter geen oplossing als niet onderzocht is of het ontbreken van licht het gevoel van onveiligheid verklaart. Ook verdient het aanbeveling te bekijken welke alternatieven er mogelijk zijn in plaats van het aanbrengen van lichtbronnen.
Oplossingsrichtingen
Juist omdat het aspect van sociale veiligheid zo sterk verbonden is met beleving, is het een complex onderwerp en zijn er geen eenvoudige oplossingen. Wat wel houvast kan geven zijn de volgende denkrichtingen:
- Het gevoel van veiligheid kan ook op andere manieren worden gegeven, bijvoorbeeld door ingrepen in de begroeiing of door andere ingrepen in de omgeving. Licht is een makkelijke oplossing, maar vaak niet de enige of de beste.
- Ook kan er worden gekozen voor heel gerichte verlichting, in plaats van véél verlichting. Een voorbeeld hiervan is het verlichten van één veelgebruikte route door een park - zodat het gebruik hiervan gestimuleerd wordt en het er ook werkelijk veiliger is door alle sociale controle – en het bewust niet verlichten van andere routes over hetzelfde tracé.
- Het is raadzaam om een afwegingskader/- beleid te hebben, zodat besluiten over aanvragen tot het plaatsen van meer verlichting niet ad hoc en emotiegestuurd genomen worden, maar op basis van een integrale afweging.
- Communicatie met de gebruikers/burgers is belangrijk. Door uit te leggen welke overwegingen er meespelen, ontstaat er meer begrip en draagvlak bij de burgers rond de keuze voor het wel/minder/niet verlichten van de openbare ruimte.