Wordt het een vaste of een beweegbare brug?

De keuze tussen een vaste of beweegbare brug is bij een brug over een vaarweg (een watergang die gebruikt wordt door beroeps- of recreatievaart) onontkoombaar. Als de keuze nog niet gemaakt is, moet dat in deze fase gebeuren. Deze keuze is namelijk van grote invloed op het te kiezen tracé. Zo kan bij een hoge vaste brug bijzonder veel ruimte nodig zijn voor hellingbanen. Uiteraard is het ook handig de keuze te maken voordat het echte ontwerpproces begint. De keuze komt voort uit een afweging van de (vaak conflicterende) belangen van de gebruikers van de brug enerzijds en de scheepvaart anderzijds.

Het gebruikscomfort van een brug bestaat uit twee componenten: toegankelijkheid en door­stroom. Hoe kleiner het te overwinnen hoogteverschil, hoe comfortabeler en hoe minder brugopeningen, hoe comfortabeler. De uitvoering van een eventuele hellingbaan is erg bepalend voor het gebruikscomfort. In paragraaf 5.5 wordt nader ingegaan op hellingen.

Bij een vaste brug over een vaarroute voor de beroepsvaart zullen vanwege de vereiste doorvaarthoogte altijd een of meerdere hellingbanen nodig zijn die naar de brug leiden. Deze nemen ruimte in. Omdat er in de directe omgeving van de brug soms niet voldoende ruimte is voor de benodigde hellingbanen, kan ook de beschikbare ruimte bepalen of een vaste dan wel beweegbare brug gekozen wordt.

De Richtlijnen Vaarwegen van Rijkswaterstaat [29] dienen vaak als basis bij het maken van de keuze voor een beweegbare of een vaste brug. Deze richtlijnen bepalen de keuze met name op basis van het vaarwegprofiel en de gewenste doorvaarthoogte van de waterweg.

In de praktijk speelt de vaarwegbeheerder een grote rol bij de keuze tussen vast of beweegbaar. Voor waterwegen die gebruikt worden door de beroepsvaart is de provincie veelal de vaarwegbeheerder. Daarnaast is ook de uitvoering van al in de vaarweg aanwezige bruggen doorgaans van grote invloed.

Op de keuze tussen vast of beweegbaar zijn verder nog verschillende factoren van invloed:

• kosten voor aanleg en onderhoud;
• knelpuntvorming voor langzaam verkeer en scheepvaart;
• ruimtebeslag, aansluiting netwerk;
• comfort langzaam verkeer;
• doorstroom verkeersstromen.

Deze afwegingen zijn zeer situatie specifiek. Er is geen kant­en­klaar antwoord op de vraag of een brug beweegbaar of vast moet worden uitgevoerd. We behandelen hier de vaak voorkomende afwegingen, zodat per situatie een onderbouwde keuze gemaakt kan worden.

Een beweegbare brug is in de meeste gevallen duurder dan een vaste brug. Een beweegbare brug is zowel duurder om te bouwen, als om te onderhouden. En moet worden bediend.

In een enkel geval is een vaste brug toch duurder dan een beweegbare doordat er hoge kosten gemoeid zijn met de aanleg van een hellingbaan, trap of lift.

Bij zeer eenvoudige handbediende beweegbare bruggen is het verschil in kosten met een vaste brug vanzelfsprekend minder onderscheidend.

Tabel 5.1 toont de veelvoorkomende kosten van een beweegbare brug enerzijds en een vaste brug anderzijds. Al deze kosten kunnen natuurlijk verder worden gespecificeerd en geoptimaliseerd. Zo is voor een beweegbare brug het optimale type beweegbare brug, aandrijving en uitvoering van de val per situatie verschillend.

Let op! Sluitbomen moeten zo dicht mogelijk bij het beweegbare deel van het brugdek geplaatst worden. Voor en achter de afsluitbomen is een vrije ruimte van 1 m nodig en daarnaast moet het wegdek worden gemarkeerd [29], [34].